İran basını: Mutabakat zaptında Hürmüz'den geçişlerde ABD protokolünün uygulanması yok

İran'ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı, Tahran ve Washington arasında müzakere edilen mutabakat zaptının Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerini düzenlemediğini bildirildi. Ajansın analizine göre, ABD'nin deniz trafiğine yönelik herhangi bir protokol maddesine yer verilmemiş durumda.

Mutabakat zaptının hükümleri çerçevesinde, İran otuz gün içinde Boğaz'daki deniz trafiğini savaş öncesi düzeylere döndürmeyi taahhüt ediyor. Aynı zaman dilimi içinde Washington ise deniz ablukasını tamamen sonlandırmayı kabul etmiş bulunuyor.

Tesnim Haber Ajansı'nın haberine yansıyan değerlendirmelerde, anlaşmanın imzalanabilmesi için İran'ın dondurulan varlıklarının kademeli olarak geri açılması şartı öne çıkmıştır. Bu maddenin gerçekleştirilmemesi halinde, mutabakatın hayata geçirilmeyeceği vurgulanmıştır.

Hürmüz Boğazı, dünyanın en önemli enerji nakliye hatlarından birini oluşturmakta ve küresel petrol ticaretinin yüksek oranda bu geçitten yapılmaktadır. İran ile ABD arasındaki deniz ablukası ve geçiş konularında yaşanan gerginlikler, bölgedeki ticari faaliyetleri doğrudan etkilemektedir.

Son aylar içinde Tahran ve Washington, deniz trafiğinin serbest bırakılmasına yönelik görüşmeler yapılmış, ancak anlaşmaya varılması noktasında pek çok teknik detay tartışılmaya devam etmiştir. Özellikle gemi kontrollerine ilişkin prosedürler ve ekonomik yaptırımların kaldırılması meselesi müzakerelerin merkezinde yer almıştır.

İran yönetimi, mutabakat zaptının imzalanması öncesinde ülkenin varlıklarının tamamen serbest bırakılması konusunda ısrarcı tutum sergilemektedir. Dondurulmuş kaynaklara erişim, ekonomik iyileşme için kritik önem taşımakta ve anlaşma sürecinin bir koşulu olarak değerlendirilmektedir.

Boğaz'daki geçiş trafiğinin normalleştirilmesi, bölge ülkeleri için ekonomik stabilite açısından önem arz etmektedir. Deniz ticaretinin aksamasız şekilde devam etmesi, hem bölgesel hem de küresel enerji piyasasını doğrudan ilgilendirmektedir. Hürmüz'den günlük olarak yaklaşık yirmi milyon varil petrol geçişi sağlanmaktadır.

Mutabakat zaptının son hali, her iki tarafın da kırmızı çizgilerini içermek durumunda bulunmaktadır. İran'ın varlıklarının geri verilmesi ile ABD'nin ablukasını kaldırması arasında tutarlılık sağlanması gerektiği, müzakereciler tarafından sıklıkla vurgulanmıştır. Bu denge kurulabilirse anlaşma imzalanması yolunun açılacağı değerlendirilmektedir.

Washington, deniz ablukasını kaldırmanın gerekçesi olarak İran'ın nükleer programına yönelik taahhütlerini ileri sürmektedir. Ancak Tahran, bu koşulun mutabakat zaptına doğrudan yansıtılması gerektiğini belirtmiş, aksi takdirde anlaşmanın geçerliliğinin sorgulanabileceğini ima etmiştir.

Boğaz'daki geçişlere ilişkin protokol maddelerinin bulunmaması, ileri dönemde yeni anlaşmazlıklara yol açabileceği endişesini oluşturmuştur. Gemi kontrol prosedürleri ve işletmesel düzenlemeler konusunda açık kurallar bulunmaması, uygulamada sorunlar ortaya çıkarabilir.

Tesnim Haber Ajansı'nın haberine göre, mutabakat zaptı bağlayıcı nitelikte olmakla birlikte, taraflardan biri tarafından tehdit veya abluka nedeniyle ivedilik yaşanması durumunda yeniden görüşme hakkı saklı tutulmaktadır. Bu hüküm, anlaşmanın esnekliğini artırmakla birlikte, uzun vadeli istikrarı sağlamada eksik kaldığı değerlendirilmektedir.