ABD/İsrail-İran savaşında Hürmüz krizi! ABD askerlerinden İran bayraklı gemiye baskın

Hürmüz Körfezi'nde ABD-İran gerilimi yeniden tırmanıyor. Umman Körfezi'nde erken saatlerde gerçekleştirilen baskın ve müzakere sürecindeki gelişmeler, iki ülke arasındaki çatışmanın kriz eşiğine geldiğini gösteriyor. Aynı zamanda Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakere hattı hala açık durumda.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Umman Körfezi'nde İran bayraklı petrol tankeri M/T Celestial Sea'ya müdahale ettiğini duyurdu. Komutanlığın açıklamasına göre, 31. Deniz Piyade Sefer Kuvveti'ne bağlı ABD Deniz Piyadeleri, ABD ablukasını ihlal etmek amacıyla bir İran limanına doğru geçiş yapan gemiyi durdurdu. Amerikan kuvvetleri gemide arama gerçekleştirdi ve mürettebatına rotalarını değiştirmelerini emretti; ardından gemiyi serbest bıraktı.

CENTCOM, son dönemde ablukayı uygulamaya ilişkin yoğun bir operasyon yürüttüğünü belirtti. Komutanlığa göre, ABD kuvvetleri uyumu sağlamak amacıyla toplam 91 ticari gemiyi yeniden yönlendirdi. Bu rakam, Hürmüz Körfezi'ndeki ticari trafiğin ne derece etkilendiğini ortaya koyuyor.

Diplomatik cephede ise Pakistan arabuluculuğunda sürdürülen müzakereler devam ediyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Tahran'da Pakistan İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi'yi kabul etti. Görüşmede, bölgesel gelişmeler, ikili ilişkiler ve İran-ABD müzakereleri ele alındı. Pezeşkiyan ve Nakvi, Pakistan aracılığıyla yürütülen müzakerelerin devamı konusunda anlaştı.

Nakvi'nin ziyareti 16 Mayıs'ta başlamıştı. Daha sonra İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile de görüşmeler yapıldı. Pakistan İçişleri Bakanı, bu temaslarda ateşkes ve iki ülke ilişkileri gibi kritik konuları gündeme getirdi.

İran basını, ABD'nin Pakistan üzerinden yeni bir teklif metni gönderdiğini bildirdi. Yarı resmi haber ajansı Tesnim'in haberine göre, İran'ın 14 maddelik teklif metninin ardından Washington da karşı teklifini iletmiş. Müzakere heyetine yakın kaynaklar, metnin incelendiğini ancak henüz ABD'ye yanıt verilmediğini belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise devlet televizyonuna verdiği açıklamada, ABD teklifinin incelenmeye devam edildiğini söyledi.

Donald Trump, Connecticut eyaletindeki Sahil Güvenlik Akademisi Mezuniyet Töreni'nde İran konusunda açıklamalarda bulundu. Trump, ABD ordusunun "önemli işler" yaptığını ve yakın zamanda Venezuela ile İran'da "başarılı adımlar" attığını söyledi. ABD Başkanı, İran'ın askeri kapasitesine ciddi zarar verdiklerini ileri sürerek, "Her şeyi gitti, donanmaları gitti, hava kuvvetleri gitti, neredeyse her şey" diyerek değerlendirmesini yaptı.

Trump, sürecin gidişatı hakkında belirsizlik ifade etti. "Şu anda tek soru şu: Gidip bu işi bitirecek miyiz, yoksa bir anlaşma imzalayacaklar mı? Bakalım ne olacak?" diye konuştu. Daha önceki açıklamalarında ise savaşın kısa sürede biteceğini ve tarafların bir anlaşmaya varabileceklerini belirtmişti.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, müzakere sürecine ilişkin detay verdi. Vance'ye göre, Trump'ın İran'a yönelik operasyonu sınırlı bir zaman çerçevesinde tamamlamak amacıyla planlandı. Yaklaşık 6 hafta süren saldırıların ardından son 5 haftadır ateşkes süreci devam ediyordu. Vance, Körfez ülkelerinin girişimleriyle de müzakerelerin desteklendiğini vurguladı.

Petrol piyasaları, ABD-İran müzakerelere ilişkin olumlu haber akışına tepki verdi. Brent petrolün varil fiyatı, dünkü kapanışa göre yüzde 5,5 düşüşle 105,93 dolara geriledi. Batı Teksas türü (WTI) ham petrol de yüzde 4,85 azalışla 99,32 dolardan işlem gördü. Piyasalarda arz endişesinin hafiflemesi, fiyat düşüşünün temel nedeni oldu.

Yemen Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi, ülke topraklarından Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne yönelik saldırılar hakkında soruşturma yürütüldüğünü açıkladı. Başbakan, söz konusu ülkeler ile ilişkilendirmek amacıyla özel komite oluşturduğunu belirtti. Zeydi, tüm güvenlik kurumlarının hazırlık seviyesinin artırılması ve kurumlar arası koordinasyonun sürdürülmesinin gerekli olduğunu vurguladı.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, ordunun yüksek alarm durumunda olduğunu açıkladı. Zamir, ordu tümen komutanlarıyla gerçekleştirdiği durum değerlendirme toplantısında konuştu. Açıklamasında İran ve bölgedeki vekil güçleri zayıflattıklarını ileri süren Zamir, "Şu an ordumuz en yüksek alarm durumunda ve her ihtimale hazırlıklıdır" dedi. İsrail komutanı, İran'a yönelik yeni saldırıların başlatılması olasılığına karşı ordunun tam teşekkül olarak hazır bulunduğunu vurguladı.

Krizin seyrinin önümüzdeki günlerde Pakistan aracılığıyla yürütülen müzakere sürecine bağlı olduğu görülüyor. İran'ın ABD teklifine vereceği cevap, kriz eşiğindeki gerilimlerin yumuşayacağı mı yoksa tırmanacağı mı sorusuna yanıt verecek. Uluslararası piyasalar, özellikle enerji sektörü, bu gelişmelerin sonucuna yakından bakıyor.