Sgk İlişiksizlik Belgesi Sürecinde Yeni Düzenleme Yürürlüğe Girdi

Sosyal Güvenlik Kurumu, ilişiksizlik belgesi sürecinde köklü değişikliklere gitti. 26 Haziran 2026'da yayımlanan genelgeyle düzenlenen yeni sistem, 16 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren yönetmelik değişiklikleri kapsamında hayata geçti.

Yeni düzenlemede özel nitelikteki inşaat işlerinde birim maliyet hesabında "aritmetik ortalama" yöntemine geçildi. Ayrıca proseste kullanılan "ön değerlendirme" terimi "araştırma işlemi" olarak yeniden tanımlandı. SGK'nın 4 Şubat 2011 tarihli ve 2011/13 sayılı "İlişiksizlik Belgesi" konulu genelgesinde yapılan bu değişiklikler, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğindeki düzenlemelerin uygulanmasını içeriyor.

Araştırma işlemi, kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerde yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğinin kontrolünü ifade ediyor. Kuruma bildirilmiş prime esas kazanç tutarı ile asgari işçilik oranı üzerinden hesaplanan asgari işçilik tutarı karşılaştırılarak varsa fark işçilik tutarı ve buna bağlı prim tutarı hesaplanıyor.

Süreç işveren veya özel nitelikteki inşaat sahibinin işin bitimine ilişkin dilekçesini SGİM ya da SGM'ye vermesiyle başlıyor. İlgili kamu kurumundan gelen bilgi ve belgeler kontrol ediliyor. Eksiklik durumunda giderilmesi için tekrar yazışma yapılıyor. Yapılan kontrollerde uyumsuzluk ortaya çıkarsa bu husus telefon ve tebligatla işverenden isteniyor; işveren yapamadığı takdirde SGK tarafından re'sen işlem yapılıyor.

İdari makamlar tarafından işveren hakkında tebliğ edilen prim tutarı, gecikme cezası ve gecikme zammı bir ay içinde ödenmek üzere bildirilir. Borç kesinleşmedikçe ya da itiraz yapılmadıkça işveren borçlu olmaya devam ediyor. Borç kesinleştikten sonra işveren hakkında 88 ve 89'uncu madde hükümleri uygulanıyor.

Tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde hesaplanan borca faturalı işçilik ödemeleri, fatura mukabili iş yaptırılması, işin kısmen devamlı işyeri sigortalıları ile yapılması veya Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4'üncü maddesinin birinci fıkrası (a) bendinin kapsamı dışındaki kişilerin çalışması nedenleriyle itiraz edilirse söz konusu iş, incelenmek üzere Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın ilgili Grup Başkanlığı'na intikal ettirilir.

İhale konusu işlerde geçici kabul noksansız yapılmakla birlikte işverene ödenmesi gereken toplam istihkak tutarının bildirilmemesi halinde, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma yapılabiliyor. Ancak bu aşamada ilişiksizlik belgesi düzenlenmediği açıklanıyor. Daha sonra ihale makamı tarafından toplam istihkak tutarının bildirilmesi durumunda, daha önce araştırma yapılan tutar toplam istihkak bedelinden çıkarılarak kalan tutar üzerinden yapılan araştırma sonucu ilişiksizlik belgesi düzenleniyor.

İhale konusu işlerin devamlı işyeri sigortalıları ile yapılması durumunda da benzer kontrol mekanizması işletiliyor. Araştırma işlemi sonucunda Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarının, bildirilmesi gereken tutarın altında olduğu tespit edilirse farktan kaynaklanan prim bir ay içinde ödenmesi için işverene tebliğ ediliyor.

İşin idarece yükleniciye malzeme verilmek suretiyle yaptırılması ya da işin Asgari İşçilik Oranlarını Gösterir Tebliğde yer almaması, tebliğ edilen tutara dayanak işçilik oranına itiraz edilmesi durumlarında, asgari işçilik oranının Asgari İşçilik Tespit Komisyonu'nca belirlenmesi amacıyla ilgili tüm bilgi ve belgeler Asgari İşçilik Daire Başkanlığı'na gönderiliyor. Komisyon bir ay içerisinde oranı belirleyip ilgili birime gönderiyor. Bu orana bir ay içerisinde itiraz hakkı bulunuyor. İtiraz edilirse Komisyon on beş gün içerisinde oran belirleyerek ilgili birime gönderiyor. Bu orana artık itiraz edilemiyor ve oran kesinleşiyor.

İhalenin yarım kalması veya feshedilmesi durumunda, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma işlemi yapılıyor. Herhangi bir hakediş ödemesi yapılmamışsa araştırma işlemi yapılmıyor. Yeni düzenlemeler ile ihale konusu işlerde ve özel nitelikteki inşaatlarda daha sistematik bir kontrol süreci oluşturulmuş, işverenlerin yükümlülükleri daha net çerçevede belirlenmiş bulunuyor.