İngiltere Başbakanı Starmer İşçi Partisi liderliğinden istifa etti

Keir Starmer, İngiltere'nin başbakanı olarak 14 ay kaldıktan sonra İşçi Partisi liderliğinden istifa ettiğini pazartesi günü duyurdu. Partinin mayıs ayındaki yerel seçimlerde yaşadığı ağır yenilgi ve kabinedeki artan iç muhalefet sonrasında gelen bu karar, İngiliz siyasetinde yeni bir döneme işaret ediyor.

Starmer, Buckingham Sarayı'nda Kral Charles'la görüştükten sonra Downing Street'de yaptığı açıklamada, liderlik değişiminin parti için gerekli olduğunu kabul etti. Yeni liderin Eylül ayında seçileceğini, seçim başvurularının ise 9 Temmuz'da başlayacağını bildirdi. Starmer, yeni lider belirlenene kadar başbakan olarak görevini sürdüreceğini vurguladı.

Starmer'ın liderliğindeki hükümet Temmuz 2024'te iktidara gelmişti. O günden bu yana kamuoyu desteği önemli ölçüde düştü. 7 Mayıs'ta yapılan yerel seçimler, partinin kayıplarının derinliğini ortaya koyan sonuçlar verdi. İngiltere genelinde yaklaşık bin beş yüz meclis üyesini kaybeden İşçi Partisi, İskoçya Parlamentosu seçimlerinde de tarihinin en kötü sonucunu aldı.

Kabine içindeki muhalefet son haftalarda açıkça ortaya çıkmıştı. Sağlık Bakanı Wes Streeting, Starmer'a olan güvenini kaybettiğini belirterek istifa etti. Bunun ardından daha alt düzeyde çok sayıda bakanın da istifası geldi. Dışişleri Bakanı Yvette Cooper dahil olmak üzere kabine üyeleri Starmer'a görevinden ayrılması yönünde tavsiyede bulundu. Doksan kişinin üzerinde milletvekili de açıkça başbakanın istifasını çağırmıştı.

Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham'ın adı kuvvetle gündem maddesi haline geldi. 18 Haziran'da yapılan Makerfield ara seçiminde Burnham yüzde 55 oy oranıyla zafer kazanarak parlamentoya döndü. En yakın rakibi olan göçmen karşıtı Reform UK partisinin adayı yüzde 35'te kaldı. Seçim konuşmasında Burnham, İşçi Partisi'nin "son şansını" yakaladığını söyledi.

Burnham, Westminster'da yemin ettikten sonra liderlik ve başbakanlık için adaylığını açıklaması bekleniyor. Mücadeleye girmek için İşçi Partisi milletvekillerinin yüzde 20'sinin, yani seksen bir kişinin desteğine ihtiyaç duyuyor. Sağlık Bakanı Wes Streeting de olası bir liderlik yarışında aday olacağını bildirmişti.

Starmer'ın açıklamalarında partiye devraldığında "siyasi, mali ve ahlaki açıdan iflas etmiş" durumda olduğunu söyledi. Antiseniyetizm sorununun köküne gitmek, ekonomi ve savunma alanlarında güveni yeniden tesis etmek için yoğun çalışma yaptığını vurguladı. Görevinden ayrılmaya karar verdiğinde, partinin ve kendisinin artık seçimlere kadar gidebilecek durumda olmadığını fark ettiğini belirtti.

Liderlik seçimi üzerinde büyük belirsizlikler var. Burnham'ın destekçileriyle parti içindeki sol kanat arasında yönetim vizyonu konusunda derin anlaşmazlıklar bulunuyor. Sol kanat milletvekilleri, Burnham'ın İçişleri Bakanı Shabana Mahmood'u görevde tutma niyeti hakkında endişeli. Enerji Bakanı Ed Miliband'ın hazine bakanlığına tayin edilmemesi de bu kesim için hayal kırıklığı kaynağı. Sol kanadın Hazine Bakanlığı'na kendi adaylarından birinin atanmasını beklediği anlaşılıyor.

Trump'ın sosyal medya platformu Truth Social'da Starmer'ın istifasına ilişkin yorum yapması, uluslararası boyutta da dikkat çekti. Trump, Starmer'ı göçmenlik ve enerji konularında "büyük başarısızlığa" uğramakla eleştirdi. Ancak Trump'ın medyaya yansıyan istifa haberlerine yanıt verdiği ve kesin bilgiye sahip olmadığı değerlendirildi.

Ticaret Bakanı Peter Kyle, BBC'ye verdiği röportajda Starmer'ın siyasi gerçekleri dikkatlice değerlendirdiğini belirtti. Kyle, "Ne yaşanırsa yaşansın bu sürecin işleriyle başa çıkmanın bir yolunu bulacağız" diye ekledi. Devir teslim sürecinin düzenli bir şekilde ilerlemesinin hükümetin önceliği olduğu anlaşılıyor.

Peter Mandelson'ın ABD Büyükelçisi olarak atanması tartışması da Starmer'ın yıpranmasında rol oynamıştı. Cinsel saldırı suçlusu Jeffrey Epstein ile Mandelson'ın bağlantıları sonradan ortaya çıktığında, Starmer bunun kendisinden gizlendiğini iddia etti.

İngiltere son dört yılda dört başbakan değiştirdi. Starmer'ın istifası, siyasi istikrarsızlığın devam ettiğini gösteriyor. Basın, hükümetin kaos içinde olduğu ve kabile liderliği tartışmalarıyla meşgul olduğu yönünde uyarılarda bulundu. BBC, Starmer'ın uçurumun eşiğinde durduğunu; Times gazetesi, "Kabine Starmer'a sırt çevirdi" başlığıyla yazdı.

Liderlik yarışında aday adaylar yüzde 20 milletvekili desteğiyle resmi olarak adaylığını koyabilir. Seçim sonrasında İşçi Partisi üyeleri ve bağlı sendikalar postayla oy kullanır. Kazanmak için adayın oyların yüzde 50'sini alması şart. Seçim süreci Eylüle dek uzanacak ve yeni lider o tarihte belirlenmiş olacak.

Starmer, halefine tam destek vereceğini ve normal bir devir teslim için gerekli tüm desteği sağlayacağını söyledi. Ancak parti içindeki ideolojik bölünmeler yeni liderliğin görevini zorlaştırabilir. Reform UK'nin Nigel Farage'in liderliğinde sağdan yükselen tehdidi karşılama konusunda İşçi Partisi'nin kendi içinde mutabakat sağlayamadığı görülüyor.