ABD istihbarat raporuna göre İran ordusu beklenenden çok daha hızlı askeri altyapısını inşa ediyor

ABD istihbaratının sunduğu değerlendirmelere göre İran, 8 Nisan'da başlayan altı haftalık ateşkesin ilk haftalarında İnsansız Hava Aracı (İHA) üretimine yeniden başlamıştır. Önceki saldırılarda hasar gören askeri altyapısını, ilk tahminlerden önemli ölçüde daha hızlı bir tempoyla iyileştirme çalışmalarını sürdüren Tahran, bölgede stratejik bir tehdit olmaya devam etmektedir.

ABD istihbarat toplumunun verdiği raporlara göre İran ordusu, saldırılarda tahrip edilen füze sahaları, fırlatma rampaları ve silah sistemlerinin üretim kapasitesini kısa zamanda restore etmektedir. Mercek altına alınan hızlı iyileştirme, Başkan Donald Trump'ın yeni operasyon başlatması durumunda Tahran'ın bölgedeki müttefikler için orta vadede ciddi bir risk oluşturacağını göstermektedir.

Kaynaklar, İran'ın saldırı amaçlı İHA üretim kapasitesini altı ay gibi bir zaman diliminde tamamen eski seviyesine getirebileceğini gösteren istihbarat tahminlerine dikkat çekmektedir. Bazı ABD yetkilileri, İranlıların bu alanda tüm öngörülen zaman çizelgelerini geride bıraktığını belirtmektedir. Özellikle İHA'lar, Körfez ülkeleri ve İsrail'e karşı düzenlenebilecek saldırılarda kritik rol oynamaktadır.

İran'ın hızlı toparlanma kapasitesini açıklayan faktörler çeşitlidir. Rusya ve Çin'den sağlanan destek, ABD-İsrail saldırılarının beklenen kadar geniş çaplı hasar yaratmaması ve İran'ın yedek kaynakları kullanım stratejisi bu faktörlerin başında gelmektedir. Çin'in saldırı döneminde İran'a füze bileşenleri sağlamaya devam ettiği ve halen aktif bir destek kaynağı olduğu değerlendirilmektedir. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu geçen hafta Çin'in bu desteğini kamuya duyurmuş, Pekin ise iddiaları reddetmiştir.

Son istihbarat taraması, İran'ın Nisan ayındaki saldırılara rağmen balistik füze, İHA ve hava savunma kabiliyetlerinin önemli bir kısmını korumaya başladığını ortaya koymaktadır. Bu durum, ülkenin üretim altyapısının sıfırdan inşaa edilmediğini, aksine hasarlı tesislerinin ve gömülü ekipmanlarının harekete geçirildiğini göstermektedir.

Füze fırlatma rampaları açısından durum özellikle dikkat çekicidir. Nisan ayında yapılan taksitlendirmede rampaların yaklaşık yüzde 50'sinin saldırıdan kurtulduğu tahmin edilmişti. Buna karşın yeni istihbarat, bu oranı yüzde 66'ya çıkarmıştır. Ateşkes döneminde İran, enkaz altında kalan veya toprağa gömülen sistemleri geri kazanma ve yeniden devreye sokma imkânı bulmuştur.

İHA kapasitesi açısından İran'ın durumu daha iyidir. Ülkenin toplam İHA envanterinin yarısına yakını, yani binlerce araç, operasyonel kalabilmiştir. Kıyı savunma seyir füzelerinin büyük bir bölümü de benzer şekilde zarar görmemiştir. Bu füzeler, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin kontrolü açısından İran'ın temel bir stratejik aracı durumundadır.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper, Temsilciler Meclisi'ndeki tanıklığında "Destansı Öfke" operasyonunun İran savunma sanayi altyapısının yüzde 90'ını imha ettiğini ve ülkenin yıllar boyunca kendini toparlamayacağını söylemişti. Ancak bu değerlendirme, aktif istihbarat verilerine aşina kaynaklar tarafından sorgulanmaktadır.

Kaynaklar ile Cooper'ın tasvirleri arasında belirgin bir boşluk bulunmaktadır. İstihbarat temelli değerlendirmelere göre, İran'ın savunma sanayi altyapısına verilen zarar, ülkenin toparlanma sürecini yıllar değil, birkaç ay kadar geciktirme kapasitesine sahiptir. Bir kısmı hasar görmemiş altyapı, bu dönemi daha da kısaltabilir.

Başkan Trump, 18 Mayıs'ta planlanan saldırıyı, Körfez ülkelerinin ricası üzerine birkaç günlüğüne ertelediğini açıklamıştır. 19 Mayıs tarihli açıklamasında "son bir saat kala" karar aldığını belirtmiş ve bu operasyonun her an başlatılabileceğini ima etmiştir.

Trump, iki ülkenin savaşı sonlandıracak bir anlaşmaya varamaması halinde İran'a yönelik askeri operasyonları yeniden başlatmakla defalarca tehdit etmektedir. Bu bağlamda İran'ın askeri kapasitesini hızla restore etme çalışmaları, olası bir çatışmanın niteliğini ve şiddetini önemli ölçüde etkileyecektir.

Genel değerlendirmeye göre ABD istihbaratının son bulguları, saldırıların İran'ın askeri kabiliyetlerini zayıflatmakla birlikte tamamen ortadan kaldırmadığını göstermektedir. İran liderliği, önceki hasardan hızlı bir şekilde iyileşerek savaşın uzun vadeli etkilerini sınırlama stratejisi sergilemektedir. Takip edilecek temel nokta, tekrar başlaması durumunda çatışmanın İran'ın bu kez daha organize ve güçlü bir yanıtına maruz kalıp kalmayacağıdır.